Υπάρχουν στιγμές που μια εικόνα αξίζει περισσότερο από χίλιες πολιτικές δηλώσεις. Η Θέουτα είναι μία από αυτές. Ένα μικρό κομμάτι ισπανικού εδάφους στη Βόρεια Αφρική έγινε ξανά το σύμβολο μιας Ευρώπης που εδώ και χρόνια αρνείται να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που γνωρίζει πολύ καλά. Η μεταναστευτική πίεση δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Απλώς, για ακόμη μία φορά, έφτασε στο σημείο εκεί όπου οι διακηρύξεις τελειώνουν και η πραγματικότητα αρχίζει.
Η Ευρώπη συνηθίζει να αντιδρά όταν η κρίση έχει ήδη ξεσπάσει. Συζητά, συνεδριάζει, εκδίδει ανακοινώσεις και αναζητά προσωρινές λύσεις. Όμως τα σύνορα δεν προστατεύονται με ευχολόγια και οι τοπικές κοινωνίες δεν μπορούν να λειτουργούν ως μόνιμες «βαλβίδες εκτόνωσης» ενός προβλήματος που αφορά ολόκληρη την Ένωση.
Η Θέουτα, όπως και τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου ή ο Έβρος, αποδεικνύει ότι οι χώρες των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης σηκώνουν ένα βάρος που δεν τους αναλογεί μόνο. Η Ελλάδα γνωρίζει καλά αυτή την πραγματικότητα. Κάθε γεωπολιτική αναταραχή στη Μέση Ανατολή, κάθε αστάθεια στη Βόρεια Αφρική και κάθε αλλαγή στις μεταναστευτικές διαδρομές μπορεί να μετατρέψει τα ελληνικά σύνορα σε πεδίο δοκιμασίας.
Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη πρέπει να δείξει ανθρωπισμό. Αυτό είναι αυτονόητο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να συνδυάσει τον ανθρωπισμό με τη νομιμότητα και την ασφάλεια. Διότι μια πολιτική χωρίς έλεγχο των συνόρων δημιουργεί αδιέξοδα, ενώ μια πολιτική χωρίς σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια χάνει το ηθικό της έρεισμα.
Το μεταναστευτικό, όμως, έχει και μια ακόμη διάσταση που συχνά αποφεύγεται στη δημόσια συζήτηση. Δεν αφορά μόνο ανθρώπους που αναζητούν καλύτερη ζωή. Αφορά επίσης οργανωμένα δίκτυα διακίνησης, γεωπολιτικές πιέσεις και χώρες που χρησιμοποιούν τις μεταναστευτικές ροές ως εργαλείο επιρροής. Όποιος αγνοεί αυτή την παράμετρο, απλώς αρνείται να δει ολόκληρη την εικόνα.
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει βρεθεί στην πρώτη γραμμή αυτής της πραγματικότητας. Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι ροές έχουν παρουσιάσει μείωση και ότι οι επιστροφές έχουν αυξηθεί, ωστόσο η εμπειρία δείχνει ότι στο μεταναστευτικό δεν υπάρχουν οριστικές νίκες, αλλά μόνο περίοδοι μεγαλύτερης ή μικρότερης πίεσης.
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή που δεν μπορεί πλέον να αναβάλει. Είτε θα δημιουργήσει μια πραγματική κοινή πολιτική με αποτελεσματική φύλαξη εξωτερικών συνόρων, γρήγορες διαδικασίες ασύλου και ουσιαστική συνεργασία με τρίτες χώρες, είτε θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει κάθε νέα κρίση σαν κάτι απρόβλεπτο.
Γιατί η αλήθεια είναι απλή και δύσκολη ταυτόχρονα: οι κρίσεις δεν ξεκινούν όταν εμφανίζονται στις τηλεοπτικές οθόνες. Ξεκινούν πολύ νωρίτερα, όταν η πολιτική αδυνατεί να προβλέψει, να σχεδιάσει και να δράσει.
Η Θέουτα δεν είναι μακριά από την Ελλάδα. Όχι γεωγραφικά, αλλά πολιτικά. Είναι ένα προειδοποιητικό μήνυμα για το τι μπορεί να συμβεί όταν η Ευρώπη αφήνει τα σύνορά της να γίνονται το σημείο όπου δοκιμάζονται οι αντοχές κρατών και κοινωνιών.
Αυτή τη φορά, η απάντηση καλύτερα να μη είναι άλλη μία έκτακτη σύσκεψη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου