Υπάρχουν παροιμίες που, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, μοιάζουν να περιγράφουν με ακρίβεια τη σημερινή πραγματικότητα. Δύο από αυτές είναι το «Όσα δε φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια» και το «Να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα». Δυστυχώς, δεν τις συναντάμε μόνο στα βιβλία της λαογραφίας. Τις βλέπουμε καθημερινά γύρω μας.
Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει κάποιον να απαξιώνει κάτι που μέχρι χθες επιθυμούσε; Δεν πήρε τη δουλειά που ήθελε και ξαφνικά «δεν άξιζε». Δεν εξελέγη σε μια θέση ευθύνης και άρχισε να λέει ότι «δεν είχε σημασία». Δεν κατάφερε να πετύχει έναν στόχο και προσπαθεί να πείσει πρώτα τον εαυτό του και μετά τους άλλους ότι ο στόχος δεν ήταν τόσο σημαντικός. Είναι ένας ανθρώπινος μηχανισμός άμυνας. Όμως, όταν γίνεται τρόπος ζωής, μας κρατά στάσιμους.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η δεύτερη νοοτροπία. Αντί να χαιρόμαστε όταν κάποιος προοδεύει, πολλές φορές περιμένουμε τη στιγμή που θα αποτύχει. Σαν να μας ανακουφίζει περισσότερο η πτώση του άλλου παρά η δική μας πρόοδος. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της φράσης «να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα».
Δεν χρειάζεται να ψάξει κανείς πολύ για παραδείγματα. Αρκεί να ανοίξει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάθε επιτυχία συνοδεύεται σχεδόν αυτόματα από καχυποψία, ειρωνεία ή χλευασμό. Ένας νέος επιστήμονας διακρίνεται στο εξωτερικό; «Σίγουρα είχε μέσο». Μια ελληνική επιχείρηση αναπτύσσεται; «Κάτι ύποπτο θα υπάρχει». Ένας αθλητής φέρνει μια μεγάλη διάκριση; Μέσα σε λίγες ώρες θα βρεθούν κάποιοι να θυμίσουν μόνο τις αποτυχίες του.
Το ίδιο συμβαίνει και στη δημόσια ζωή. Στην πολιτική, αντί να αναγνωρίζεται μια σωστή πρωτοβουλία, συχνά απορρίπτεται μόνο και μόνο επειδή προέρχεται από τον «αντίπαλο». Η αντιπαράθεση είναι απαραίτητη στη δημοκρατία, αλλά άλλο η κριτική και άλλο η ισοπέδωση. Όταν η αποτυχία του άλλου γίνεται αυτοσκοπός, στο τέλος χάνει ολόκληρη η κοινωνία.
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι ότι αυτή η νοοτροπία περνάει και στις νεότερες γενιές. Μεγαλώνουν βλέποντας ότι αντί να επιβραβεύεται η προσπάθεια, επιβραβεύεται ο σαρκασμός. Αντί να αποτελεί πρότυπο εκείνος που δημιουργεί, γίνεται πιο δημοφιλής εκείνος που γκρεμίζει.
Η Ελλάδα έχει ανάγκη από μια διαφορετική κουλτούρα. Από ανθρώπους που θα μπορούν να πουν «μπράβο» ακόμη και σε κάποιον με τον οποίο διαφωνούν. Από πολίτες που θα βλέπουν την επιτυχία του άλλου ως απόδειξη ότι και οι ίδιοι μπορούν να τα καταφέρουν. Η πρόοδος δεν είναι παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Δεν χρειάζεται να χάσει ο διπλανός μας για να κερδίσουμε εμείς.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη σοφία των δύο αυτών παροιμιών να είναι η προειδοποίηση που κρύβουν. Αν συνεχίσουμε να υποτιμούμε όσα δεν καταφέρνουμε και να ζηλεύουμε όσα πετυχαίνουν οι άλλοι, θα μένουμε εγκλωβισμένοι στις ίδιες παθογένειες. Αντίθετα, όταν μάθουμε να αναγνωρίζουμε την αξία της προσπάθειας, της αξιοκρατίας και της συνεργασίας, τότε θα έχουμε κάνει το πρώτο βήμα προς μια πιο ώριμη κοινωνία.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, ούτε τα «κρεμαστάρια» μάς κάνουν καλύτερους ούτε η «κατσίκα του γείτονα» λύνει τα δικά μας προβλήματα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου