Ε65: Η μεγάλη ευκαιρία ή η μεγάλη παγίδα για την ελληνική περιφέρεια; Τι πρέπει να κάνουν οι μικρές κοινωνίες για να μη μείνουν απλοί θεατές της ανάπτυξης. Η περίπτωση της Δεσκάτης και το στοίχημα της μετάβασης από την απομόνωση στην ανάπτυξη - Άρθρο οικονομικής και πολιτικής ανάλυσης Δημήτρης Καραγιάννης

 

Ένας δρόμος που αλλάζει τον χάρτη, αλλά όχι αυτόματα την τύχη των περιοχών

Υπάρχουν ορισμένα έργα υποδομής που δεν μπορούν να αξιολογηθούν μόνο με τεχνικούς όρους. Δεν κρίνονται μόνο από το μήκος τους, το κόστος κατασκευής τους ή τον χρόνο που χρειάστηκε για να ολοκληρωθούν. Η πραγματική τους αξία φαίνεται από το αν καταφέρνουν να αλλάξουν τη θέση μιας περιοχής στον οικονομικό και κοινωνικό χάρτη της χώρας.

Ο Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας Ε65 είναι ένα τέτοιο έργο.

Η ολοκλήρωσή του δεν αποτελεί απλώς μια βελτίωση στις μετακινήσεις. Αποτελεί μια μεγάλη γεωγραφική και οικονομική μεταβολή για την Κεντρική Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο. Δημιουργεί έναν νέο άξονα σύνδεσης, μειώνει την απόσταση μεταξύ περιοχών που για δεκαετίες αισθάνονταν αποκομμένες και προσφέρει νέες δυνατότητες σε παραγωγή, εμπόριο, τουρισμό και επενδύσεις.

Όμως κάθε μεγάλη υποδομή κρύβει μέσα της μια μεγάλη αλήθεια:

Ο δρόμος από μόνος του δεν δημιουργεί ανάπτυξη. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να υπάρξει ανάπτυξη.

Η άσφαλτος δεν δημιουργεί επιχειρήσεις.
Οι κόμβοι δεν δημιουργούν θέσεις εργασίας.
Οι γέφυρες δεν δημιουργούν από μόνες τους επενδύσεις.

Αυτό που μετατρέπει μια υποδομή σε ανάπτυξη είναι η ικανότητα μιας κοινωνίας να την αξιοποιήσει.

Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο στοίχημα για τις μικρές περιοχές.

Ο Ε65 μπορεί να αποτελέσει έναν ιστορικό μοχλό αναγέννησης για περιοχές που για χρόνια αντιμετώπιζαν το πρόβλημα της απομόνωσης.

Μπορεί όμως επίσης να γίνει ένας δρόμος που απλώς θα περνά δίπλα τους.

Ένας δρόμος από τον οποίο θα περνούν χιλιάδες άνθρωποι, εμπορεύματα και ευκαιρίες, χωρίς να δημιουργείται ουσιαστικό όφελος για τις τοπικές κοινωνίες.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο Ε65 είναι σημαντικός.

Αυτό είναι δεδομένο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Ποιες περιοχές θα καταφέρουν να μετατρέψουν τη νέα προσβασιμότητα σε πραγματική ανάπτυξη και ποιες θα παραμείνουν απλοί θεατές;

Η Δεσκάτη αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πρόκλησης.

Ο Ε65 και η νέα γεωγραφία της ελληνικής οικονομίας

Για πολλές δεκαετίες η ανάπτυξη στην Ελλάδα ακολούθησε συγκεκριμένους άξονες.

Τα μεγάλα αστικά κέντρα, οι παραθαλάσσιες περιοχές και οι βασικοί εθνικοί δρόμοι συγκέντρωσαν το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων, της επιχειρηματικής δραστηριότητας και του πληθυσμού.

Οι ορεινές και ηπειρωτικές περιοχές αντιμετώπισαν ένα διαχρονικό μειονέκτημα:

την απόσταση.

Η απόσταση όμως δεν είναι μόνο θέμα χιλιομέτρων.

Είναι θέμα οικονομίας.

Για μια μικρή επιχείρηση, η δύσκολη πρόσβαση σημαίνει υψηλότερο κόστος μεταφοράς.

Για έναν παραγωγό, σημαίνει δυσκολία να φτάσει σε μεγάλες αγορές.

Για έναν επισκέπτη, σημαίνει μεγαλύτερη δυσκολία να επιλέξει έναν προορισμό.

Η γεωγραφία επηρεάζει την οικονομία.

Και αυτό ακριβώς αλλάζει ο Ε65.

Ο νέος αυτοκινητόδρομος δημιουργεί έναν νέο αναπτυξιακό διάδρομο που συνδέει:

• την Αθήνα και τη Στερεά Ελλάδα,
• τη Θεσσαλία,
• τη Δυτική Μακεδονία,
• την Εγνατία Οδό,
• την Ήπειρο,
• τα δυτικά Βαλκάνια.

Η σύνδεση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η ελληνική περιφέρεια αναζητά νέο οικονομικό ρόλο.

Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση μετάβασης λόγω της απολιγνιτοποίησης.

Η Θεσσαλία αναζητά τρόπους ενίσχυσης της παραγωγικής της βάσης.

Οι ορεινές περιοχές προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τη δημογραφική συρρίκνωση.

Ο Ε65 μπορεί να λειτουργήσει ως κοινός αναπτυξιακός άξονας.

Αλλά μόνο αν συνοδευτεί από πολιτικές και πρωτοβουλίες.

Οι μεγάλες ευκαιρίες που δημιουργεί ο Ε65

1. Νέα δυναμική για παραγωγή, εμπόριο και logistics

Ένας από τους σημαντικότερους τομείς που μπορεί να επηρεαστεί είναι η εφοδιαστική αλυσίδα.

Στη σύγχρονη οικονομία η θέση μιας περιοχής δεν καθορίζεται μόνο από τους φυσικούς της πόρους.

Καθορίζεται και από το πόσο εύκολα μπορεί να συνδεθεί με τις αγορές.

Ο Ε65 δημιουργεί δυνατότητες για:

• αποθηκευτικές εγκαταστάσεις,
• μικρά κέντρα διανομής,
• μονάδες τυποποίησης,
• εμπορικές δραστηριότητες,
• νέες μορφές αγροδιατροφικής επιχειρηματικότητας.

Για περιοχές όπως η Δεσκάτη, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να μειωθεί ένα από τα βασικά μειονεκτήματα του παρελθόντος.

Η παραγωγή δεν θα βρίσκεται πλέον τόσο μακριά από τον καταναλωτή.

Όμως εδώ υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση:

Η περιοχή δεν πρέπει να περιοριστεί στην παραγωγή πρώτης ύλης.

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της ελληνικής περιφέρειας.

Παράγονται εξαιρετικά προϊόντα, αλλά συχνά η μεγαλύτερη οικονομική αξία δημιουργείται αλλού.

Η πρώτη ύλη φεύγει.

Η μεταποίηση γίνεται σε άλλες περιοχές.

Το μεγαλύτερο κέρδος παραμένει εκτός τοπικής οικονομίας.

Η νέα εποχή απαιτεί αλλαγή μοντέλου.

Από την παραγωγή στην προστιθέμενη αξία.

Από το προϊόν χωρίς ταυτότητα στο επώνυμο προϊόν.

Από τον παραγωγό μόνο του στο οργανωμένο δίκτυο παραγωγών.

2. Ο τουρισμός ως δεύτερος μεγάλος πυλώνας

Ο δεύτερος μεγάλος τομέας που μπορεί να επηρεαστεί είναι ο τουρισμός.

Η Ελλάδα διαθέτει ένα τεράστιο αναξιοποίητο κεφάλαιο πέρα από το κλασικό μοντέλο τουρισμού.

Οι ορεινές περιοχές, τα χωριά, η φύση, η γαστρονομία και η πολιτιστική κληρονομιά μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Ο Ε65 μειώνει την απόσταση ανάμεσα σε αυτές τις περιοχές και σε μεγάλες πληθυσμιακές αγορές.

Ένας κάτοικος της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης μπορεί πλέον ευκολότερα να επισκεφθεί περιοχές που παλαιότερα θεωρούσε δύσκολες.

Αλλά και εδώ υπάρχει μια βασική προϋπόθεση:

Ο επισκέπτης δεν ταξιδεύει μόνο επειδή υπάρχει δρόμος. Ταξιδεύει επειδή υπάρχει λόγος.

Μια περιοχή δεν γίνεται τουριστικός προορισμός επειδή βρίσκεται κοντά σε αυτοκινητόδρομο.

Γίνεται όταν προσφέρει εμπειρία.

Όταν έχει ταυτότητα.

Όταν μπορεί να πει μια ιστορία.

Η Δεσκάτη πρέπει να απαντήσει στο ερώτημα:

Γιατί κάποιος να επιλέξει να σταματήσει εδώ;

Η απάντηση πρέπει να χτιστεί πάνω στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της:

• το φυσικό τοπίο,
• τον ορεινό χαρακτήρα,
• την παράδοση,
• τα τοπικά προϊόντα,
• την αυθεντικότητα.

Η μεγάλη παγίδα: Να γίνει ο Ε65 δρόμος διέλευσης και όχι ανάπτυξης

Η ιστορία των μεγάλων έργων υποδομής στην Ελλάδα έχει δείξει ότι δεν επωφελούνται όλοι αυτόματα.

Υπάρχουν περιοχές που βελτίωσαν την πρόσβασή τους, αλλά δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν νέα οικονομική δραστηριότητα.

Γιατί συνέβη αυτό;

Γιατί υπήρχε η λανθασμένη αντίληψη ότι:

«Αφού έγινε ο δρόμος, η ανάπτυξη θα έρθει».

Όμως η ανάπτυξη δεν έρχεται μόνη της.

Χρειάζεται προετοιμασία.

Χρειάζεται στρατηγική.

Χρειάζεται συνεργασία.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για μικρές περιοχές όπως η Δεσκάτη είναι να χρησιμοποιηθεί ο Ε65 κυρίως για έξοδο.

Να γίνει ευκολότερη η μετακίνηση των κατοίκων προς μεγαλύτερα κέντρα, χωρίς αντίστοιχη δημιουργία τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.

Να αυξηθεί η πρόσβαση σε αγορές, αλλά να μη δημιουργηθούν νέες αγορές στην ίδια την περιοχή.

Να περάσει ο δρόμος από τον τόπο, αλλά ο τόπος να μην ωφεληθεί από τον δρόμο.

Αυτό είναι το μεγάλο πολιτικό και αναπτυξιακό στοίχημα.

Η Δεσκάτη μπροστά στη νέα εποχή: Το στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης 2026-2035, οι συγκεκριμένες δράσεις για τουρισμό, παραγωγή, επιχειρηματικότητα, δημογραφική αναστροφή και αξιοποίηση του Ε65.

 

Η Δεσκάτη ως παράδειγμα μιας μικρής κοινωνίας μπροστά σε μια μεγάλη αλλαγή

Η περίπτωση της Δεσκάτης δεν είναι απλώς μια τοπική υπόθεση.

Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της μεγάλης πρόκλησης που αντιμετωπίζουν εκατοντάδες μικρές και μεσαίες κοινωνίες της ελληνικής περιφέρειας.

Περιοχές με ιστορία, φυσικό πλούτο και ανθρώπους με δυνατότητες, οι οποίες όμως για δεκαετίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με τα ίδια προβλήματα:

• πληθυσμιακή μείωση,
• φυγή νέων ανθρώπων,
• περιορισμένες επενδύσεις,
• αδυναμία δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας,
• εξάρτηση από παραδοσιακές οικονομικές δραστηριότητες.

Η Δεσκάτη έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.

Δεν είναι μια περιοχή χωρίς δυνατότητες.

Είναι μια περιοχή που για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν είχε το αναγκαίο αναπτυξιακό πλεονέκτημα της πρόσβασης.

Ο Ε65 αλλάζει αυτή την παράμετρο.

Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια η περιοχή αποκτά ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα:

τη σύνδεση.

Όμως η σύνδεση από μόνη της δεν αρκεί.

Η πραγματική πρόκληση είναι να μετατραπεί η γεωγραφική θέση σε οικονομική αξία.

Η Δεσκάτη δεν πρέπει να περιμένει να συμβεί η ανάπτυξη.

Πρέπει να τη σχεδιάσει.

Το στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης Δεσκάτης 2026-2035

Η επόμενη δεκαετία πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια περίοδος στρατηγικού μετασχηματισμού.

Δεν αρκούν μικρές παρεμβάσεις χωρίς συνοχή.

Δεν αρκούν μεμονωμένα έργα.

Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο με σαφείς στόχους:

Να μετατραπεί η Δεσκάτη από μια περιοχή που αντιμετωπίζει την απόσταση ως μειονέκτημα, σε μια περιοχή που αξιοποιεί τη θέση της ως πλεονέκτημα.

Το μοντέλο ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι η αντιγραφή μεγαλύτερων πόλεων.

Η Δεσκάτη δεν μπορεί και δεν πρέπει να προσπαθήσει να γίνει κάτι που δεν ταιριάζει στη φυσιογνωμία της.

Η δύναμή της βρίσκεται στην κλίμακά της.

Σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι αναζητούν ποιότητα ζωής, φυσικό περιβάλλον, αυθεντικότητα και νέες μορφές εργασίας, οι μικρές κοινωνίες μπορούν να αποκτήσουν νέο ρόλο.

Το μοντέλο που μπορεί να υπηρετήσει η Δεσκάτη είναι:

Μια σύγχρονη ορεινή οικονομία που συνδυάζει ποιοτική παραγωγή, τουρισμό εμπειρίας, μικρή επιχειρηματικότητα, ψηφιακή συνδεσιμότητα και αξιοποίηση του φυσικού κεφαλαίου.

Πρώτος στρατηγικός άξονας: Η Δεσκάτη ως τουριστικός προορισμός

Το πρώτο μεγάλο στοίχημα είναι να αλλάξει η αντίληψη για την περιοχή.

Η Δεσκάτη δεν πρέπει να είναι ένας τόπος από τον οποίο κάποιος απλώς περνά.

Πρέπει να γίνει ένας τόπος στον οποίο κάποιος θέλει να σταματήσει.

Αυτό απαιτεί δημιουργία ολοκληρωμένης τουριστικής ταυτότητας.

Σήμερα ο σύγχρονος ταξιδιώτης δεν αναζητά μόνο αξιοθέατα.

Αναζητά εμπειρίες.

Θέλει να γνωρίσει έναν τόπο, να δοκιμάσει προϊόντα, να περπατήσει στη φύση, να ζήσει κάτι διαφορετικό.

Η Δεσκάτη διαθέτει τα στοιχεία για ένα τέτοιο μοντέλο.

Χρειάζεται όμως οργάνωση.

Δημιουργία «ταυτότητας Δεσκάτης»

Η περιοχή πρέπει να αποκτήσει ένα σαφές μήνυμα.

Όχι μια γενική προβολή.

Μια συγκεκριμένη ταυτότητα.

Για παράδειγμα:

• ορεινός προορισμός αυθεντικής εμπειρίας,
• τόπος φύσης και γαστρονομίας,
• πύλη προς την ορεινή Ελλάδα μέσω Ε65.

Η ταυτότητα αυτή πρέπει να διαπερνά όλες τις δράσεις:

τον τουρισμό, τα προϊόντα, τις εκδηλώσεις, την ψηφιακή παρουσία.

Δίκτυο φυσικών και πολιτιστικών διαδρομών

Ένα από τα σημαντικότερα έργα θα μπορούσε να είναι η δημιουργία οργανωμένου δικτύου διαδρομών.

Οι επισκέπτες σήμερα αναζητούν:

• πεζοπορία,
• επαφή με τη φύση,
• μικρές αποδράσεις,
• δραστηριότητες χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Η Δεσκάτη μπορεί να δημιουργήσει:

• σηματοδοτημένα μονοπάτια,
• διαδρομές φυσικού ενδιαφέροντος,
• πολιτιστικές διαδρομές,
• θεματικές περιηγήσεις.

Όμως δεν αρκεί η ύπαρξη μιας διαδρομής.

Χρειάζεται ολοκληρωμένο προϊόν.

Με:

• ψηφιακούς χάρτες,
• εφαρμογές κινητού,
• ενημερωτικό υλικό,
• συνεργασία με τουριστικές επιχειρήσεις.

Σύνδεση με γειτονικούς προορισμούς

Ένα κρίσιμο λάθος θα ήταν να θεωρήσει η Δεσκάτη ότι μπορεί να αναπτυχθεί μόνη της.

Η σύγχρονη ανάπτυξη γίνεται μέσα από δίκτυα.

Η περιοχή πρέπει να συνεργαστεί με:

• τα Γρεβενά,
• τα Μετέωρα,
• την ορεινή Θεσσαλία,
• τη Δυτική Μακεδονία.

Η λογική πρέπει να αλλάξει.

Από τον ανταγωνισμό μεταξύ μικρών περιοχών στη συνεργασία.

Ένας επισκέπτης δεν ταξιδεύει με βάση τα διοικητικά όρια.

Ταξιδεύει με βάση μια συνολική εμπειρία.

Δεύτερος στρατηγικός άξονας: Η παραγωγή να γίνει δύναμη ανάπτυξης

Η Δεσκάτη έχει παραγωγική παράδοση.

Αυτό είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο.

Όμως η σύγχρονη οικονομία δεν επιβραβεύει μόνο την παραγωγή.

Επιβραβεύει την οργάνωση, την ποιότητα, την ταυτότητα και την πρόσβαση στην αγορά.

Το μεγάλο στοίχημα είναι:

Να παραμείνει μεγαλύτερο μέρος της αξίας στην ίδια την περιοχή.

Από την πρώτη ύλη στο επώνυμο προϊόν

Η περιοχή πρέπει να κινηθεί σε μια νέα κατεύθυνση.

Δεν αρκεί:

να παράγεται ένα προϊόν.

Πρέπει:

να τυποποιείται,
να πιστοποιείται,
να αποκτά εμπορική ταυτότητα,
να προβάλλεται.

Ένα προϊόν με προέλευση από τη Δεσκάτη μπορεί να αποκτήσει σημαντική αξία αν συνδεθεί με:

• την ορεινή παραγωγή,
• την ποιότητα,
• την παράδοση,
• τη φυσική περιοχή.

Δημιουργία τοπικού παραγωγικού δικτύου

Οι μικρές επιχειρήσεις μόνες τους δυσκολεύονται.

Χρειάζονται συνεργασίες.

Ένα τοπικό δίκτυο παραγωγών και επιχειρήσεων θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• κτηνοτρόφους,
• παραγωγούς τροφίμων,
• καταστήματα,
• χώρους εστίασης,
• τουριστικές επιχειρήσεις.

Ο στόχος:

ο επισκέπτης να γνωρίζει, να δοκιμάζει και να αγοράζει προϊόντα της περιοχής.

Τρίτος στρατηγικός άξονας: Η αξιοποίηση της θέσης στον Ε65

Η Δεσκάτη δεν πρέπει να βλέπει τον Ε65 μόνο ως έναν δρόμο που περνά κοντά της.

Πρέπει να τον εντάξει στην οικονομική της στρατηγική.

Η νέα πρόσβαση μπορεί να δημιουργήσει δραστηριότητες γύρω από:

• την εξυπηρέτηση επισκεπτών,
• την προβολή προϊόντων,
• μικρές επιχειρήσεις,
• υπηρεσίες.

Δεν είναι ρεαλιστικό να υποστηριχθεί ότι η Δεσκάτη θα μετατραπεί σε μεγάλο εμπορευματικό κέντρο.

Όμως μπορεί να δημιουργήσει ένα μικρό, ευέλικτο και ποιοτικό οικονομικό οικοσύστημα.

Για παράδειγμα:

• ένα οργανωμένο σημείο προβολής τοπικών προϊόντων,
• επιχειρήσεις εστίασης με τοπική ταυτότητα,
• μικρές μονάδες φιλοξενίας,
• υπηρεσίες για ταξιδιώτες.

Το ζητούμενο δεν είναι η μαζικότητα.

Είναι η έξυπνη αξιοποίηση της θέσης.

Η μεγάλη πρόκληση: Να κρατηθούν οι νέοι άνθρωποι στον τόπο

Καμία οικονομική στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει αν δεν αντιμετωπίσει το δημογραφικό.

Η μεγαλύτερη απειλή για τις μικρές κοινωνίες δεν είναι μόνο η έλλειψη χρημάτων.

Είναι η απώλεια ανθρώπων.

Και ειδικά των νέων ανθρώπων.

Η ανάπτυξη της Δεσκάτης πρέπει να έχει έναν κεντρικό στόχο:

Να δημιουργήσει συνθήκες ώστε ένας νέος άνθρωπος να μπορεί να μείνει, να εργαστεί και να δημιουργήσει στον τόπο του.

Αυτό σημαίνει:

• νέες μορφές επιχειρηματικότητας,
• ψηφιακές υποδομές,
• δυνατότητα τηλεργασίας,
• υποστήριξη νέων επαγγελματιών,
• σύγχρονο κοινωνικό περιβάλλον.

Η τεχνολογία έχει αλλάξει τα δεδομένα.

Παλαιότερα η απόσταση σήμαινε αποκλεισμό.

Σήμερα, με σωστές υποδομές, μπορεί να σημαίνει επιλογή τρόπου ζωής.

Χρηματοδοτικά εργαλεία, έργα προτεραιότητας, πολιτικές που πρέπει να ακολουθήσει η αυτοδιοίκηση και το τελικό σχέδιο δράσης ώστε ο Ε65 να γίνει μοχλός αναγέννησης της Δεσκάτης.

Η ανάπτυξη χρειάζεται σχέδιο, όχι μόνο ευκαιρίες

Στην ιστορία των μεγάλων έργων υποδομής υπάρχει ένα σταθερό συμπέρασμα:

Οι δρόμοι δημιουργούν δυνατότητες, αλλά οι κοινωνίες δημιουργούν αποτελέσματα.

Ο Ε65 είναι μια μεγάλη εθνική επένδυση. Δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο. Αλλά το αν η Δεσκάτη θα ωφεληθεί ουσιαστικά εξαρτάται από το κατά πόσο θα υπάρξει έγκαιρος σχεδιασμός, συντονισμός και διεκδίκηση.

Η μεγαλύτερη απειλή για τις μικρές περιοχές δεν είναι η έλλειψη ευκαιριών.

Είναι η απουσία προετοιμασίας όταν οι ευκαιρίες εμφανίζονται.

Η Δεσκάτη βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σημείο.

Έχει μπροστά της έναν νέο δρόμο, αλλά χρειάζεται και έναν νέο τρόπο σκέψης.

Η επόμενη δεκαετία δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περίοδος απλής διαχείρισης.

Πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περίοδος αναπτυξιακής επανεκκίνησης.

Ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για την περίοδο 2026-2035

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να βασιστεί σε γενικές διακηρύξεις.

Χρειάζονται συγκεκριμένες προτεραιότητες, μετρήσιμοι στόχοι και σαφές χρονοδιάγραμμα.

Ένα ρεαλιστικό στρατηγικό σχέδιο για τη Δεσκάτη θα μπορούσε να βασιστεί σε πέντε μεγάλους άξονες.

1. Δημιουργία Αναπτυξιακού Σχεδίου Δεσκάτης 2026-2035

Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι η Erstellung ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανάπτυξης.

Η περιοχή χρειάζεται έναν «οδικό χάρτη» που θα απαντά:

• Ποια οικονομία θέλει να έχει η Δεσκάτη σε δέκα χρόνια;
• Ποιους κλάδους θέλει να αναπτύξει;
• Ποια έργα είναι προτεραιότητα;
• Ποιες χρηματοδοτήσεις μπορούν να αξιοποιηθούν;
• Πώς θα μετρηθεί η πρόοδος;

Ένα τέτοιο σχέδιο πρέπει να ξεπερνά τις εκλογικές περιόδους.

Οι μικρές κοινωνίες δεν μπορούν να αλλάξουν με αποσπασματικές αποφάσεις τετραετίας.

Χρειάζεται συνέχεια.

Χρειάζεται συναίνεση.

Χρειάζεται συμμετοχή όλων των δυνάμεων της περιοχής.

2. Δημιουργία "Οικοσυστήματος Ε65 – Δεσκάτη"

Η περιοχή πρέπει να αντιληφθεί τον αυτοκινητόδρομο όχι ως απλή μεταφορική υποδομή αλλά ως αναπτυξιακό εργαλείο.

Χρειάζεται μια οργανωμένη προσπάθεια σύνδεσης της Δεσκάτης με τη νέα κυκλοφορία.

Οι παρεμβάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:

Κέντρο ενημέρωσης και προβολής περιοχής

Ένα σύγχρονο σημείο που θα λειτουργεί ως «πύλη» της Δεσκάτης.

Να ενημερώνει:

• ταξιδιώτες,
• επισκέπτες,
• επενδυτές.

Να παρουσιάζει:

• αξιοθέατα,
• τοπικά προϊόντα,
• επιχειρήσεις,
• δραστηριότητες.

Οργανωμένη σήμανση και ψηφιακή παρουσία

Ένα μεγάλο λάθος πολλών περιοχών είναι ότι θεωρούν πως η ομορφιά τους είναι αυτονόητη.

Δεν είναι.

Στη σύγχρονη οικονομία όποιος δεν προβάλλεται, ουσιαστικά δεν υπάρχει.

Χρειάζεται:

• σύγχρονη ιστοσελίδα τουριστικής προβολής,
• ψηφιακοί χάρτες,
• εφαρμογές κινητού,
• παρουσία στα διεθνή δίκτυα τουρισμού.

3. Ενίσχυση της τοπικής παραγωγής και δημιουργία ισχυρού brand

Η Δεσκάτη πρέπει να περάσει από τη λογική της παραγωγής στη λογική της επιχειρηματικότητας.

Το μεγάλο ζητούμενο είναι:

Πώς ένα προϊόν που παράγεται στην περιοχή θα αποκτήσει μεγαλύτερη αξία;

Η απάντηση βρίσκεται στη δημιουργία ταυτότητας.

Τοπικό σήμα ποιότητας Δεσκάτης

Μπορεί να δημιουργηθεί ένα συλλογικό εμπορικό σήμα που θα συνδέει:

• προϊόντα,
• παραγωγούς,
• τουριστικές επιχειρήσεις.

Το μήνυμα:

Η ποιότητα της ορεινής παραγωγής της Δεσκάτης.

Μικρές μονάδες μεταποίησης

Η περιοχή χρειάζεται επενδύσεις μικρής και μεσαίας κλίμακας:

• τυποποίηση τροφίμων,
• εργαστήρια παραδοσιακών προϊόντων,
• συσκευαστήρια,
• μικρές μονάδες γαστρονομίας.

Αυτές οι επενδύσεις έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας από την αναμονή μιας μεγάλης βιομηχανικής επένδυσης που πιθανόν ποτέ δεν θα έρθει.

4. Δημογραφική πολιτική: Ανάπτυξη σημαίνει άνθρωποι

Το μεγαλύτερο πρόβλημα των μικρών κοινωνιών δεν είναι μόνο οικονομικό.

Είναι δημογραφικό.

Μια περιοχή χωρίς νέους ανθρώπους χάνει:

• παραγωγικότητα,
• δημιουργικότητα,
• κοινωνική ζωή,
• μέλλον.

Η Δεσκάτη πρέπει να δημιουργήσει ένα πρόγραμμα επιστροφής και παραμονής νέων ανθρώπων.

Πρόγραμμα "Νέα Δεσκάτη"

Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει:

• υποστήριξη νέων επιχειρηματιών,
• σύνδεση με χρηματοδοτικά εργαλεία,
• χώρους συνεργασίας και τηλεργασίας,
• κίνητρα για νέες οικογένειες.

Δεν είναι απαραίτητο όλοι οι νέοι να επιστρέψουν για να κάνουν τις ίδιες δουλειές που έκαναν οι προηγούμενες γενιές.

Η νέα οικονομία επιτρέπει διαφορετικά μοντέλα.

Ένας νέος επαγγελματίας μπορεί να εργάζεται ψηφιακά, να δημιουργεί μια μικρή επιχείρηση ή να συνδυάζει παραγωγή και τεχνολογία.

5. Τα χρηματοδοτικά εργαλεία που πρέπει να αξιοποιηθούν

Η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου απαιτεί ενεργή διεκδίκηση πόρων.

Υπάρχουν διαθέσιμες ευρωπαϊκές και εθνικές πηγές χρηματοδότησης.

ΕΣΠΑ 2021-2027

Μπορεί να στηρίξει:

• επιχειρηματικότητα,
• ψηφιακές δράσεις,
• τουριστικές υποδομές,
• τοπικές αναπτυξιακές παρεμβάσεις.

LEADER και τοπικά προγράμματα ανάπτυξης

Ιδιαίτερα κατάλληλα για:

• αγροτουρισμό,
• μικρές επιχειρήσεις,
• τοπικά προϊόντα,
• πολιτιστικές δράσεις.

Προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης

Μπορούν να υποστηρίξουν:

• νέους παραγωγούς,
• μεταποίηση,
• ομάδες παραγωγών,
• εκσυγχρονισμό εκμεταλλεύσεων.

Πράσινη μετάβαση και ενεργειακά προγράμματα

Η Δεσκάτη μπορεί να αξιοποιήσει τη νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση προς:

• ενεργειακή εξοικονόμηση,
• πράσινες υποδομές,
• βιώσιμες μορφές τουρισμού.

Οι πολιτικές ευθύνες της αυτοδιοίκησης και των τοπικών φορέων

Η μεγαλύτερη αλλαγή που απαιτείται είναι αλλαγή νοοτροπίας.

Οι μικροί δήμοι συχνά περιορίζονται στη διαχείριση της καθημερινότητας.

Αυτό όμως δεν αρκεί.

Η νέα εποχή απαιτεί δήμους που λειτουργούν ως αναπτυξιακοί οργανισμοί.

Η τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να γίνει:

• συντονιστής,
• διεκδικητής,
• υποστηρικτής επενδύσεων.

Πρέπει να δημιουργήσει γέφυρες:

με την κεντρική κυβέρνηση,
με τις περιφέρειες,
με τα πανεπιστήμια,
με τους επιχειρηματίες,
με τους κατοίκους που ζουν εκτός περιοχής.

Η ανάπτυξη δεν γίνεται από έναν φορέα.

Γίνεται από ένα δίκτυο.

Οι πέντε άμεσες προτεραιότητες για τα επόμενα χρόνια

Αν έπρεπε να τεθούν πέντε άμεσες προτεραιότητες, αυτές θα ήταν:

1. Ολοκληρωμένο master plan ανάπτυξης λόγω Ε65

Με συγκεκριμένα έργα, χρονοδιάγραμμα και χρηματοδότηση.

2. Δημιουργία ταυτότητας Δεσκάτης

Ένα ενιαίο αφήγημα για τουρισμό, προϊόντα και επενδύσεις.

3. Δίκτυο τοπικών παραγωγών και επιχειρήσεων

Για να παραμένει η οικονομική αξία στον τόπο.

4. Επιθετική ψηφιακή προβολή

Για να γίνει η περιοχή ορατή.

5. Στρατηγική συνεργασία με γειτονικές περιοχές

Για να δημιουργηθεί ένας μεγαλύτερος αναπτυξιακός χώρος.

Ο δρόμος είναι έτοιμος - τώρα πρέπει να χτιστεί η πορεία

Η ολοκλήρωση του Ε65 είναι μια σημαντική στιγμή για την ελληνική περιφέρεια.

Για τη Δεσκάτη είναι κάτι περισσότερο από ένα έργο υποδομής.

Είναι μια ευκαιρία επαναπροσδιορισμού.

Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η περιοχή δεν ξεκινά από μειονεκτική θέση.

Έχει πλέον ένα σημαντικό πλεονέκτημα: πρόσβαση.

Όμως η πρόσβαση δεν αρκεί.

Η ανάπτυξη θα εξαρτηθεί από το αν η κοινωνία θα κινηθεί με σχέδιο, αυτοπεποίθηση και συνεργασία.

Η προσωπική σχέση του γράφοντος με τη Δεσκάτη, ως τόπου καταγωγής, δεν αποτελεί λόγο εξιδανίκευσης.

Αποτελεί λόγο μεγαλύτερης ευθύνης.

Γιατί οι μικρές κοινωνίες δεν χρειάζονται μόνο συναισθηματικές αναφορές στο παρελθόν.

Χρειάζονται προτάσεις για το μέλλον.

Η Δεσκάτη έχει ιστορία.

Έχει ανθρώπους.

Έχει δυνατότητες.

Τώρα έχει και έναν δρόμο.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα χρησιμοποιήσει αυτόν τον δρόμο για να ανοίξει μια νέα σελίδα.

Ο Ε65 έφερε τη σύνδεση.

Η επόμενη δεκαετία θα κρίνει αν αυτή η σύνδεση θα γίνει ανάπτυξη.

Γιατί τελικά οι δρόμοι δεν αλλάζουν τις κοινωνίες.
Τις αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι κοινωνίες αποφασίζουν να τους χρησιμοποιήσουν.