Υπάρχουν δηλώσεις που γίνονται με σκοπό να κλείσουν οριστικά μια συζήτηση, και υπάρχουν αλήθειες που, όσο κι αν προσπαθείς να τις περιορίσεις μέσα σε λογιστικά κουτάκια, επιστρέφουν για να σε κοιτάξουν στα μάτια.
Η πρόσφατη επίσημη τοποθέτηση σχετικά με τον 13ο και 14ο μισθό, σύμφωνα με την οποία η επαναφορά των δώρων απορρίπτεται λόγω του υψηλού ετήσιου κόστους των 3 δισεκατομμυρίων ευρώ, παρουσιάστηκε ως ένας αδιαπραγμάτευτος μακροοικονομικός ρεαλισμός. Λίγες ημέρες νωρίτερα, η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας ήρθε να σφραγίσει νομικά αυτή τη γραμμή, κρίνοντας ότι η μη επαναφορά των δώρων στο Δημόσιο δεν παραβιάζει το Σύνταγμα. Η Πολιτεία, λοιπόν, δεν υποχρεώνεται δικαστικά να τα επιστρέψει. Αυτό είναι νομικά σεβαστό. Δεν σημαίνει όμως, σε καμία περίπτωση, ότι απαγορεύεται στην Πολιτεία να το πράξει, αν το επιλέξει πολιτικά.Όταν η συζήτηση μετατοπίζεται από τους αριθμούς στους ανθρώπους, η εικόνα αλλάζει ριζικά. Η επίκληση της δημοσιονομικής στενότητας ακούγεται μάλλον ως υπεκφυγή στα αυτιά του πολίτη που βλέπει τα υπερέσοδα από τον ΦΠΑ να γεμίζουν τα ταμεία λόγω του πληθωρισμού, ή να διοχετεύονται κονδύλια σε επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων. Το ερώτημα που αναδύεται δεν είναι αν υπάρχουν πόροι, αλλά πώς ιεραρχούνται οι κοινωνικές ανάγκες.
Η ευρωπαϊκή παγίδα της αγοραστικής δύναμης
Για να κατανοήσουμε το μέγεθος του προβλήματος, αρκεί μια ματιά στα επίσημα στοιχεία της Eurostat. Στον χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα κατατάσσεται σταθερά στην προτελευταία θέση σε όρους Κατά Κεφαλήν ΑΕΠ εκφρασμένου σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης (PPS), ξεπερνώντας οριακά μόνο τη Βουλγαρία. Αυτό σημαίνει ότι οι όποιες ονομαστικές αυξήσεις δίνονται στους μισθούς, εξανεμίζονται προτού φτάσουν στην τσέπη του καταναλωτή, εξαιτίας της ακρίβειας στα τρόφιμα, της ενεργειακής κρίσης και των απλησίαστων ενοικίων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον οικονομικής ασφυξίας, η κατάσταση των δημόσιων λειτουργών (και πρωτίστως των εκπαιδευτικών) είναι δραματική. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκτυο Eurydice και τον ΟΟΣΑ, οι Έλληνες εκπαιδευτικοί είναι από τους πιο χαμηλόμισθους στην Ευρώπη, καταλαμβάνοντας την 25η θέση ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ.
Η κατάργηση του 13ου και 14ου μισθού το 2012 στέρησε οριζόντια το 14,3% του ετήσιου εισοδήματός τους, οδηγώντας σε μια μισθολογική στασιμότητα που διαρκεί πολλά χρόνια. Σήμερα, ένας νεοδιόριστος εκπαιδευτικός ξεκινά με περίπου 750 ευρώ καθαρά. Η κατάσταση όμως για τους αναπληρωτές είναι ακόμη πιο σύνθετη και οικονομικά δυσμενής. Στις ήδη πιεστικές οικονομικές συνθήκες έρχεται να προστεθεί και η ίδια η φύση της εργασίας τους: η υποχρεωτική περίοδος της καλοκαιρινής απόλυσης, η συνεχής ετήσια μετακίνηση από περιοχή σε περιοχή, η μόνιμη αβεβαιότητα για την επαναπρόσληψη το επόμενο φθινόπωρο, αλλά και η μη ανάρτηση των πραγματικών κενών πριν από τη δήλωση των σχολείων για πρόσληψη. Όλα αυτά τα γεγονότα μετατρέπουν τους αναπληρωτές σε πραγματικούς νομάδες της εκπαίδευσης. Παρ' όλα αυτά όμως, παραμένουν οι αυθεντικοί στυλοβάτες του δημόσιου σχολείου, καλύπτοντας πάγιες ανάγκες σε κάθε γωνιά της χώρας.Όταν το κόστος στέγασης στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη έχει εκτιναχθεί σε υπερβολικά υψηλά επίπεδα, καθιστώντας την εύρεση κατοικίας απαγορευτική, αλλά και στην περιφέρεια τα ενοίκια πιέζουν ασφυκτικά τον προϋπολογισμό, η επιβίωση για αυτούς τους ανθρώπους μετατρέπεται σε καθημερινό άθλο. Ένας εκπαιδευτικός που αγωνιά για τις βασικές του ανάγκες, είναι αδύνατον να αφοσιωθεί απερίσπαστα στον παιδαγωγικό του ρόλο.
Ψάχνοντας λύσεις πέρα από το «δεν υπάρχουν λεφτά»
Η εύκολη τεχνοκρατική απάντηση είναι η παθητική αποδοχή της μιζέριας. Υπάρχουν όμως ρεαλιστικά, δοκιμασμένα φορολογικά εργαλεία που εφαρμόζονται στην υπόλοιπη Ευρώπη και θα μπορούσαν να δώσουν άμεση ανάσα στο διαθέσιμο εισόδημα, χωρίς να τινάξουν τον προϋπολογισμό στον αέρα.
Το πρώτο είναι η στοχευμένη μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης. Κατά τη διάρκεια της πληθωριστικής κρίσης, χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία μηδένισαν προσωρινά τον ΦΠΑ στο ψωμί, το γάλα και τα λαχανικά, ενώ η Κύπρος ακολούθησε αντίστοιχο μοντέλο. Με αυστηρούς ψηφιακούς ελέγχους στην αγορά ώστε η ελάφρυνση να περνά στον καταναλωτή και όχι στα κέρδη των μεσαζόντων, η μείωση των έμμεσων φόρων αποτελεί την πιο δίκαιη αύξηση μισθού για τα χαμηλότερα στρώματα.
Το δεύτερο εργαλείο είναι η αυτόματη τιμαριθμική αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμάκων. Σήμερα στην Ελλάδα, μια μικρή ονομαστική αύξηση που δίνεται για να αντισταθμίσει τον πληθωρισμό, συχνά σπρώχνει τον εργαζόμενο σε υψηλότερη φορολογική κλίμακα. Το αποτέλεσμα; Ο πολίτης πληρώνει περισσότερο φόρο στο κράτος, ενώ η πραγματική αγοραστική του δύναμη μειώνεται. Η σύνδεση του αφορολόγητου ορίου με τον ετήσιο πληθωρισμό είναι ζήτημα στοιχειώδους φορολογικής δικαιοσύνης.
Η Παιδεία ως δομική απάντηση για το μέλλον
Η αλήθεια είναι ότι το μέλλον των παιδιών μας δεν μπορεί να αποταμιευτεί ή να διασφαλιστεί απλώς με την καταβολή ενός επιδόματος ή ενός έξτρα μισθού. Εξασφαλίζεται όμως ακόμη λιγότερο όταν αφήνουμε τις δομές της κοινωνίας να ρημάζουν. Η Ελλάδα επενδύει μόλις το 3,5% με 4% του ΑΕΠ της στην εκπαίδευση, την ώρα που ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ξεπερνά το 5%.
Το σχολείο που αξίζουμε δεν χτίζεται με υποχρηματοδότηση, γερασμένα κτίρια και οικονομικά πιεσμένους δασκάλους. Μια σοβαρή, μακροπρόθεσμη εθνική στρατηική απαιτεί:
Μισθολογική αποκατάσταση των εκπαιδευτικών, με ουσιαστική ενίσχυση τόσο των μόνιμων όσο και των αναπληρωτών, καθώς και θεσμοθέτηση επιδόματος στέγασης για όσους υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, είτε στα μεγάλα αστικά κέντρα είτε στην περιφέρεια.
Ριζική αναμόρφωση των σχολικών προγραμμάτων, ώστε το δημόσιο σχολείο να γίνει αυτόνομο και επαρκές. Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που καλλιεργεί την κριτική σκέψη, την πολύπλευρη γνώση και ολοκληρώνει αποτελεσματικά τη μαθησιακή διαδικασία εντός του σχολικού ωραρίου, αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής των μαθητών και θωρακίζει τον εκπαιδευτικό ρόλο της δημόσιας δομής.
Αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου. Η οικονομία μας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στο μοντέλο της φθηνής, ανειδίκευτης εργασίας στον τουρισμό. Απαιτούνται επενδύσεις στην καινοτομία, την τεχνολογία και την πράσινη ανάπτυξη, ώστε οι νέοι επιστήμονες να βρίσκουν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στη χώρα τους και να αναχαιτιστεί το καταστροφικό κύμα του brain drain.
Σε μια σύγχρονη και δίκαιη δημοκρατία, η επένδυση στους ανθρώπους που μορφώνουν τη νέα γενιά δεν είναι δημοσιονομικό «βαρίδιο» ούτε πολυτέλεια. Είναι το αυτονόητο.
Όσο το κράτος οχυρώνεται πίσω από τη βολική δικαιολογία των άδειων ταμείων, αρνούμενο να αγγίξει τις δομικές στρεβλώσεις της αγοράς και να ενισχύσει τη δημόσια εκπαίδευση, το επιχείρημα του δημοσιονομικού ρεαλισμού θα ακούγεται στα αυτιά του πολίτη που πασχίζει να βγάλει τον μήνα, όχι ως υπευθυνότητα, αλλά ως έλλειψη σεβασμού και σχεδίου για το αύριο αυτής της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου