Μια προσωπική ματιά από έναν εκπαιδευτικό της δημόσιας εκπαίδευσης
Υπάρχουν στιγμές που, μέσα σε μια σχολική αίθουσα, αντιλαμβάνεσαι με τον πιο απλό τρόπο τι σημαίνει πραγματικά «Παιδεία».
Ένα παιδί που σηκώνει το χέρι για να ρωτήσει κάτι που δεν κατάλαβε. Ένας μαθητής που, ενώ δυσκολεύεται, επιμένει. Ένας εκπαιδευτικός που μένει λίγα λεπτά παραπάνω για να βοηθήσει. Ένα βλέμμα που ζητά ενθάρρυνση. Μια μικρή επιτυχία που για κάποιον άλλον μπορεί να μοιάζει ασήμαντη, αλλά για ένα παιδί αποτελεί ένα μεγάλο βήμα.
Αυτές οι στιγμές είναι η δημόσια εκπαίδευση.
Γι’ αυτό, όταν μιλάμε για το σχολείο, δεν μιλάμε απλώς για αριθμούς, οργανικές θέσεις, πιστώσεις και προϋπολογισμούς. Μιλάμε για ανθρώπους. Για τα παιδιά μας. Για τους εκπαιδευτικούς που τα συνοδεύουν σε μια από τις πιο σημαντικές διαδρομές της ζωής τους. Για την κοινωνία που θέλουμε να οικοδομήσουμε.
Ως εκπαιδευτικός της δημόσιας εκπαίδευσης, έχω την πεποίθηση ότι σήμερα χρειαζόμαστε κάτι πολύ απλό αλλά και πολύ σημαντικό: να ξαναβάλουμε τον άνθρωπο στο κέντρο της εκπαιδευτικής πολιτικής.
Ένα καλό σχολείο αρχίζει από τον εκπαιδευτικό
Δεν υπάρχει καλό σχολείο χωρίς καλούς και υποστηριγμένους εκπαιδευτικούς. Δεν υπάρχει λόγος να το κρύβουμε: το εκπαιδευτικό έργο έχει γίνει τα τελευταία χρόνια δυσκολότερο. Οι μαθητές φέρνουν στην τάξη περισσότερες και διαφορετικές ανάγκες. Οι οικογένειες αντιμετωπίζουν τις δικές τους δυσκολίες. Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν και επικοινωνούν. Οι απαιτήσεις αυξάνονται και, μαζί τους, αυξάνονται και οι ευθύνες του εκπαιδευτικού. Κι όμως, ο εκπαιδευτικός εξακολουθεί να βρίσκεται καθημερινά στην πρώτη γραμμή. Διδάσκει, αξιολογεί, διορθώνει, προετοιμάζει, συζητά με μαθητές και γονείς, συμμετέχει στη λειτουργία του σχολείου, στηρίζει παιδιά που δυσκολεύονται και πολλές φορές προσπαθεί να καλύψει ανάγκες που ξεπερνούν κατά πολύ τον ρόλο του. Δεν ζητάμε προνόμια.
Ζητάμε να αναγνωριστεί η αξία και η δυσκολία του έργου μας.
Χρειαζόμαστε περισσότερους εκπαιδευτικούς
Αν θέλουμε πραγματικά ένα σχολείο που θα προσφέρει περισσότερα σε κάθε παιδί, πρέπει να το στελεχώσουμε καλύτερα. Χρειάζονται πολλές και ουσιαστικές προσλήψεις εκπαιδευτικών, με σχέδιο και προοπτική. Οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί έχουν κρατήσει και εξακολουθούν να κρατούν όρθιο ένα μεγάλο μέρος της δημόσιας εκπαίδευσης. Καλύπτουν, σε σημαντικό βαθμό, ανάγκες που επαναλαμβάνονται κάθε σχολική χρονιά. Πολλοί υπηρετούν για χρόνια με διαδοχικές συμβάσεις, μετακινούμενοι από περιοχή σε περιοχή, οργανώνοντας τη ζωή τους γύρω από μια θέση που κάθε χρόνο πρέπει να διεκδικήσουν ξανά. Δεν είναι εύκολο. Και δεν είναι δίκαιο να θεωρούμε διαρκώς προσωρινή μια ανάγκη που επανέρχεται κάθε χρόνο. Η χώρα χρειάζεται σταδιακά περισσότερους μόνιμους διορισμούς, ώστε να αποκτήσει το δημόσιο σχολείο τη σταθερότητα που του αξίζει. Οι αναπληρωτές, φυσικά, θα συνεχίσουν να είναι απαραίτητοι για τις πραγματικά προσωρινές ανάγκες. Όμως ο εκπαιδευτικός σχεδιασμός δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στην εργασιακή αβεβαιότητα χιλιάδων ανθρώπων. Η σταθερότητα του εκπαιδευτικού είναι και σταθερότητα για το σχολείο.
Λιγότερα παιδιά στην τάξη, περισσότερος χώρος για τον άνθρωπο
Όλοι όσοι έχουμε βρεθεί μέσα σε μια τάξη γνωρίζουμε ότι ο αριθμός των μαθητών έχει σημασία.Δεν είναι το ίδιο να προσπαθείς να γνωρίσεις τις ανάγκες 18 ή 20 παιδιών και να προσπαθείς να παρακολουθήσεις ουσιαστικά την πορεία 27 ή περισσότερων. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό.Κάποιο κατανοεί αμέσως. Κάποιο χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Κάποιο φοβάται να ρωτήσει. Κάποιο αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες. Κάποιο μπορεί να περνά μια δύσκολη οικογενειακή περίοδο και αυτό να επηρεάζει τη συμπεριφορά ή την επίδοσή του. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να μπορεί να τα δει όλα αυτά.Γι’ αυτό η σταδιακή μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τμήμα δεν είναι πολυτέλεια. Είναι παιδαγωγική επιλογή. Δεν χρειάζεται να γίνει με έναν άκαμπτο και ίδιο κανόνα για κάθε σχολείο. Χρειάζεται να γίνει με σχέδιο, ώστε τα σχολεία με μεγαλύτερες ανάγκες να έχουν και μικρότερα τμήματα. Το ζητούμενο δεν είναι να κάνουμε απλώς μικρότερες τάξεις. Το ζητούμενο είναι να δώσουμε στον εκπαιδευτικό τη δυνατότητα να βλέπει τον κάθε μαθητή.
Συμπερίληψη σημαίνει να μη μένει κανένα παιδί πίσω
Η συμπερίληψη είναι μια από τις πιο όμορφες ιδέες που μπορεί να υπηρετήσει το σχολείο. Όμως η πραγματική συμπερίληψη δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια διοικητική απόφαση. Για να μπορέσει ένα παιδί με αναπηρία ή μαθησιακές δυσκολίες να συμμετέχει ισότιμα στη σχολική ζωή, χρειάζεται υποστήριξη. Χρειάζεται εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής, παράλληλη στήριξη όπου απαιτείται, ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, αλλά και ένα σχολείο που θα έχει τον χρόνο και τους ανθρώπους για να ασχοληθεί πραγματικά μαζί του. Αυτό δεν αφορά μόνο τα παιδιά με διαγνωσμένες δυσκολίες. Αφορά κάθε μαθητή που κάποια στιγμή μπορεί να χρειαστεί ένα χέρι βοήθειας. Ένα καλό σχολείο δεν αφήνει κανένα παιδί μόνο του απέναντι στη δυσκολία.
Ανοιχτό σχολείο, με βαθιές ελληνικές ρίζες
Η συμπερίληψη δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξεχάσουμε ποιοι είμαστε. Το ελληνικό σχολείο μπορεί να είναι ανοιχτό σε κάθε παιδί και ταυτόχρονα να έχει ισχυρή ταυτότητα. Η ελληνική γλώσσα, η ιστορία μας, η λογοτεχνία, η φιλοσοφία, η τέχνη, η δημοκρατική παράδοση, η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν αποτελούν εμπόδιο στην εξωστρέφεια. Αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία μπορούμε να συναντήσουμε τον κόσμο. Ένα παιδί που μεγαλώνει στην Ελλάδα πρέπει να γνωρίζει την Ελλάδα. Να αγαπήσει τη γλώσσα της. Να γνωρίσει την ιστορία της. Να κατανοήσει τις αξίες της δημοκρατίας. Να γνωρίζει την Ευρώπη και τον σύγχρονο κόσμο. Παράλληλα, να μάθει να σέβεται τον άνθρωπο που έχει διαφορετική καταγωγή, διαφορετική γλώσσα ή διαφορετικές εμπειρίες.
Η ισχυρή ταυτότητα δεν φοβάται τη διαφορετικότητα. Τη συναντά με αυτοπεποίθηση.
Ο εκπαιδευτικός αξίζει οικονομική αξιοπρέπεια
Δεν είναι εύκολο να μιλά κανείς για χρήματα στην εκπαίδευση. Όμως είναι αναγκαίο. Ο εκπαιδευτικός έχει δικαίωμα σε έναν μισθό που να του επιτρέπει να ζει με αξιοπρέπεια. Η κοινωνία ζητά από τον εκπαιδευτικό να μορφώσει, να εμπνεύσει, να στηρίξει και να προετοιμάσει την επόμενη γενιά. Αυτό το έργο πρέπει να έχει και την αντίστοιχη οικονομική αναγνώριση. Ιδιαίτερα οι νέοι εκπαιδευτικοί βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με ένα δύσκολο ξεκίνημα. Ένας νεοδιόριστος ή αναπληρωτής μπορεί να βρεθεί μακριά από τον τόπο κατοικίας του, να χρειάζεται να πληρώνει ενοίκιο σε μια ακριβή περιοχή, να μετακινείται καθημερινά και παράλληλα να προσπαθεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του σχολείου. Δεν είναι λογικό να ζητάμε από έναν νέο άνθρωπο να δώσει όλη του την ενέργεια στους μαθητές του, όταν ο ίδιος δεν γνωρίζει αν μπορεί να καλύψει με ασφάλεια τις βασικές ανάγκες της ζωής του. Χρειάζεται ένα ουσιαστικό πλαίσιο στήριξης των νεοδιόριστων και των αναπληρωτών, ιδιαίτερα στις περιοχές με υψηλό κόστος στέγασης και διαβίωσης. Στέγαση, μετακίνηση, αξιοποίηση διαθέσιμων δημόσιων ή δημοτικών κατοικιών και στοχευμένα επιδόματα μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας τέτοιας πολιτικής. Δεν είναι πολυτέλεια. Είναι επένδυση στον άνθρωπο που βρίσκεται καθημερινά δίπλα στα παιδιά μας.
Να αναγνωριστεί και η εργασία που δεν φαίνεται
Υπάρχει και μια άλλη πλευρά του εκπαιδευτικού έργου που συχνά παραμένει αόρατη. Η δουλειά δεν τελειώνει όταν τελειώσει το μάθημα. Υπάρχουν γραπτά που πρέπει να διορθωθούν, προετοιμασία, αξιολόγηση, εξετάσεις, σύνταξη θεμάτων, παιδαγωγικός σχεδιασμός και πολλές ακόμη εργασίες που απαιτούν χρόνο και πνευματική προσπάθεια. Ιδιαίτερα στις ειδικότητες των μαθημάτων που εξετάζονται γραπτώς στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο, ο πρόσθετος φόρτος είναι σημαντικός. Γι’ αυτό θεωρώ ότι πρέπει να επανεξεταστεί και να επανέλθει το επίδομα εξωδιδακτικής απασχόλησης, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις ειδικότητες που επωμίζονται αυξημένο εξεταστικό και διορθωτικό έργο. Δεν πρόκειται για προνόμιο. Είναι ένας τρόπος να αναγνωριστεί έμπρακτα εργασία που ήδη πραγματοποιείται.
Λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερος εκπαιδευτικός χρόνος
Ίσως μια από τις πιο εύκολες και ταυτόχρονα πιο ουσιαστικές αλλαγές που μπορούμε να κάνουμε είναι να απελευθερώσουμε τον εκπαιδευτικό από περιττή γραφειοκρατία. Η τεχνολογία πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να απλοποιήσει τη ζωή μας, όχι για να δημιουργήσει περισσότερες ηλεκτρονικές υποχρεώσεις. Κάθε διαδικασία πρέπει να περνά από ένα απλό ερώτημα:
Είναι απαραίτητη για το παιδί και για τη λειτουργία του σχολείου;
Αν ναι, να γίνεται όσο πιο απλά γίνεται. Αν όχι, να καταργείται. Ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να περνά πολύτιμο χρόνο συμπληρώνοντας φόρμες που ελάχιστα προσφέρουν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ο χρόνος του πρέπει να επιστρέψει εκεί όπου έχει τη μεγαλύτερη αξία:
στον μαθητή.
Η Ευρώπη μπορεί να βοηθήσει, αλλά η ευθύνη είναι δική μας
Η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο. Το ΕΣΠΑ και τα άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά μέσα μπορούν να στηρίξουν δράσεις συμπερίληψης, ειδικής αγωγής, ενισχυτικής διδασκαλίας, ψηφιακής εκπαίδευσης, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και επιμόρφωσης. Ήδη σημαντικές εκπαιδευτικές δράσεις και προσλήψεις αναπληρωτών έχουν χρηματοδοτηθεί από ευρωπαϊκούς πόρους. Ας αξιοποιήσουμε λοιπόν κάθε διαθέσιμο ευρώ. Αλλά ας μην ξεχνάμε κάτι ουσιαστικό:
Η Παιδεία είναι εθνική υπόθεση.
Οι ευρωπαϊκοί πόροι μπορούν να δώσουν ώθηση στις μεταρρυθμίσεις. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τη σταθερή κρατική χρηματοδότηση.
Η Παιδεία πρέπει να γίνει πραγματική εθνική προτεραιότητα
Η χώρα έχει περιορισμένους πόρους. Αυτό είναι μια πραγματικότητα που όλοι κατανοούμε. Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζονται επιλογές. Όταν η Πολιτεία σχεδιάζει τον προϋπολογισμό της, πρέπει να αναρωτιέται όχι μόνο τι μπορούμε να χρηματοδοτήσουμε σήμερα, αλλά σε ποια Ελλάδα θέλουμε να ζούμε αύριο. Η εκπαίδευση δεν αποδίδει σε έναν χρόνο. Αποδίδει σε δέκα, είκοσι και τριάντα χρόνια. Ο σημερινός μαθητής είναι ο αυριανός επιστήμονας, γιατρός, μηχανικός, τεχνίτης, επιχειρηματίας, εκπαιδευτικός, γονιός και ενεργός πολίτης. Κάθε ευρώ που επενδύεται σωστά στην εκπαίδευσή του επιστρέφει πολλαπλά στην κοινωνία. Γι’ αυτό χρειάζεται σταδιακά να αυξηθεί η θέση της Παιδείας στον κρατικό σχεδιασμό, με αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων και με ανακατεύθυνση, όπου είναι εφικτό, πόρων από δαπάνες χαμηλότερης κοινωνικής και αναπτυξιακής προτεραιότητας. Δεν πρόκειται για αντιπαράθεση ανάμεσα σε υπουργεία ή κοινωνικές ομάδες.
Πρόκειται για το πού θέλουμε να επενδύσουμε ως χώρα.
Στο τέλος όλα επιστρέφουν στον μαθητή
Μπορεί να μιλάμε για διορισμούς, μισθούς, επιδόματα, τμήματα και χρηματαοδότηση. Όμως πίσω από όλα αυτά υπάρχει ένα παιδί. Το παιδί που θέλει έναν εκπαιδευτικό διαθέσιμο όταν δυσκολεύεται. Το παιδί που χρειάζεται περισσότερη βοήθεια. Το παιδί που μπορεί να έχει χάσει την αυτοπεποίθησή του. Το παιδί που έχει ένα ταλέντο και χρειάζεται κάποιον να το αναγνωρίσει. Το παιδί που, ίσως για πρώτη φορά, θα ακούσει από έναν εκπαιδευτικό:
«Μπορείς. Μην τα παρατάς.»
Αυτή είναι η πραγματική αξία του σχολείου. Γι’ αυτό αξίζει να στηρίξουμε τον εκπαιδευτικό. Όχι απέναντι στον μαθητή.
Για τον μαθητή.
Ένα σχολείο που να μας κάνει όλους περήφανους
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα για να συμφωνήσουμε σε κάτι θεμελιώδες: Κανένα παιδί δεν πρέπει να στερείται ευκαιριών επειδή γεννήθηκε σε μια δύσκολη περιοχή, σε μια οικογένεια με οικονομικές δυσκολίες ή επειδή χρειάζεται διαφορετικό τρόπο υποστήριξης. Κανένας εκπαιδευτικός δεν πρέπει να αισθάνεται ότι η Πολιτεία θεωρεί αυτονόητη την προσφορά του. Κανένας νέος εκπαιδευτικός δεν πρέπει να αναγκάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην επαγγελματική του αποστολή και στην οικονομική του επιβίωση. Κανένα σχολείο δεν πρέπει να λειτουργεί με μόνιμες ελλείψεις. Κανένας μαθητής δεν πρέπει να βγαίνει από το σχολείο χωρίς τα εφόδια που χρειάζεται για να σταθεί με αυτοπεποίθηση στη ζωή.Αυτό είναι το σχολείο που αξίζουμε.
Ένα σχολείο σύγχρονο αλλά με ρίζες, ανοιχτό αλλά με ταυτότητα, απαιτητικό αλλά ανθρώπινο, συμπεριληπτικό αλλά ουσιαστικό.
Ένα σχολείο που θα δίνει στον εκπαιδευτικό τη δυνατότητα να κάνει καλά τη δουλειά του και στον μαθητή τη δυνατότητα να ονειρεύεται. Ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη υποχρέωση μιας Πολιτείας απέναντι στην κοινωνία:
να δίνει στα παιδιά της περισσότερες δυνατότητες από όσες είχε η προηγούμενη γενιά.
Για να γίνει αυτό, χρειάζονται χρήματα, χρειάζεται σχέδιο και χρειάζεται πολιτική βούληση.
Πάνω απ’ όλα όμως χρειάζεται να θυμηθούμε κάτι που μέσα στην καθημερινότητα συχνά ξεχνάμε:
Η Παιδεία δεν είναι έξοδο. Είναι η επένδυση που κάνουμε στα παιδιά μας, στην κοινωνία μας και στην ίδια την Ελλάδα.
Και μια χώρα που επενδύει στα παιδιά της δεν επενδύει απλώς στο μέλλον.
Χτίζει το μέλλον της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου