Η Ευρώπη και η Ελλάδα στο Δίκανο των Πολλαπλών Κρίσεων: Από τον Οικονομικό Εκτροχιασμό στις Κοινωνικές Διεκδικήσεις. Γράφει ο Χαριλάκης Τσαπούλης

Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η δημοσιονομική ασφυξία και το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις ελίτ και την κοινωνική βάση διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό σκηνικό στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η Ευρώπη και η Ελλάδα βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με μια βαθιά, πολυεπίπεδη κρίση, όπου η οικονομική στενότητα, η κοινωνική απογοήτευση και η πολιτική παράλυση τροφοδοτούν η μία την άλλη. Μια προσεκτική ανασκόπηση στα πρωτοσέλιδα και τις αναλύσεις των ελληνικών και διεθνών ευρωπαϊκών ηλεκτρονικών μέσων ενημέρωσης αρκεί για να επιβεβαιώσει το εκρηκτικό σκηνικό. Ένας «βαρύς χειμώνας» προμηνύεται για την ευρωπαϊκή ήπειρο, σημαδευμένος από την επιστροφή της κρίσης χρέους, τις έντονες κοινωνικές αντιδράσεις και ένα εκτεταμένο έλλειμμα πολιτικής εκπροσώπησης.

Τα διεθνή οικονομικά μέσα, όπως η γερμανική Handelsblatt, κρούουν με ένταση τον κώδωνα του κινδύνου για τα υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα, την αύξηση του δημόσιου χρέους και τους χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που πνίγουν την Ευρωζώνη. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται πλέον μόνο στην περιφέρεια. Μεγάλες οικονομίες, με πρώτη τη Γαλλία, βρίσκονται στη δίνη μιας νέας κρίσης, φτάνοντας στο σημείο να δανείζονται με επιτόκια ακριβότερα ακόμα και από αυτά της Ελλάδας. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίζονται διχασμένοι, με τις δηλώσεις της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και άλλων κορυφαίων αξιωματούχων να αναδεικνύουν συχνά μια γραφειοκρατική ακαμπσία και μια εμφανή αδυναμία να προσφέρουν ουσιαστική, οριζόντια στήριξη.

Στην άλλη πλευρά, αν και ο ξένος τύπος παρουσιάζει μερικές φορές την Ελλάδα ως παράδειγμα δημοσιονομικής σταθεροποίησης σε σχέση με το παρελθόν, η καθημερινότητα των πολιτών στα εγχώρια μέσα αντανακλά μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η κατακόρυφη πτώση της αγοραστικής δύναμης, η στεγαστική κρίση και ο πληθωρισμός της απρόσιτης καθημερινότητας δημιουργούν συνθήκες μόνιμης οικονομικής ασφυξίας. Ακόμη και τα μεγάλα έργα υποδομής, όπως ο αυτοκινητόδρομος Ε65, αναλύονται συχνά στα περιφερειακά μέσα ως διφορούμενα, καθώς οι πολίτες αναρωτιούνται αν αποτελούν μια πραγματική αναπτυξιακή ευκαιρία για την ελληνική επαρχία ή μια ακόμη οικονομική παγίδα που ωφελεί λίγους.

Όταν ο οικονομικός εκτροχιασμός συναντά την αδυναμία των κρατών να στηρίξουν τους πολίτες τους, η μετατροπή σε κοινωνική κρίση είναι νομοτελειακή. Η γενικευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια στην Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον σενάριο, αλλά καθημερινή είδηση. Όπως μεταδίδουν τα ευρωπαϊκά δίκτυα, η κοινωνική οργή φουντώνει. Από τις δυναμικές κινητοποιήσεις των αγροτών στους ευρωπαϊκούς αυτοκινητόδρομους μέχρι τα γεγονότα στη Θέουτα και τη διαχείριση των μεταναστευτικών πιέσεων, η κοινωνία των πολιτών στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η ανεκτικότητα έχει εξαντληθεί.

Στην Ελλάδα, οι διεκδικήσεις των εργαζομένων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα ενάντια στην απώλεια κεκτημένων δικαιωμάτων, τη μείωση της αγοραστικής δύναμης και την υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας, αποδεικνύουν ότι η κοινωνική βάση πιέζεται ασφυκτικά. Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές δομές κλυδωνίζονται από την επέλαση της «κατασκευασμένης ευφορίας» των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την ψηφιακή εξάρτηση των εφήβων και τη συστηματική αποδόμηση παραδοσιακών θεσμών, όπως η οικογένεια.

Το πιο επικίνδυνο σύμπτωμα, ωστόσο, είναι η βαθιά κρίση πολιτικής εκπροσώπησης. Τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας αδυνατούν να εκφράσουν τις ανάγκες της κοινωνικής βάσης, δημιουργώντας ένα τεράστιο κενό. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις συνεργασίας κλονίζονται, η πολιτική παράλυση κυριαρχεί και οι αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις δείχνουν ένα αποπροσανατολισμένο εκλογικό σώμα.

Στην Ελλάδα, ο κατακερματισμός του πολιτικού σκηνικού συνοδεύεται από μια πρωτοφανή άνοδο της αποχής. Οι πολίτες στην επαρχία αισθάνονται αποκομμένοι και παραμένουν απλοί θεατές των εξελίξεων, αντιμετωπίζοντας την ένοχη παθητικότητα των εγχώριων ελίτ που μοιάζουν να ενδιαφέρονται μόνο για την αυτοσυντήρησή τους. Αυτό το κενό εκμεταλλεύονται αντισυστημικές και ακραίες φωνές, οι οποίες κεφαλαιοποιούν τη λαϊκή δυσαρέσκεια χωρίς όμως να προσφέρουν μια πειστική, εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

Απέναντι σε αυτή την καθολική υποχώρηση, η διαχείριση της επόμενης ημέρας δεν μπορεί να επαφίεται σε ψυχρές τεχνοκρατικές αναλύσεις, γραφειοκρατικές εγκυκλίους και επικοινωνιακά ημίμετρα που απλώς μεταθέτουν το πρόβλημα στο μέλλον. Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι καμία κρίση δεν ξεπεράστηκε με παθητικότητα και υποταγή στη μοιρολατρία. Απαιτείται μια άμεση, γενναία πράξη πνευματικής και πολιτικής αφύπνισης από την ίδια την κοινωνία των πολιτών. Η επιστροφή στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, η ανυποχώρητη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της κοινωνικής βάσης και η ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας δεν αποτελούν πλέον πολυτέλεια· είναι η μοναδική, έσχατη γραμμή άμυνας για να ξαναπάρουμε το μέλλον στα χέρια μας και να αποτρέψουμε την πλήρη κοινωνική και εθνική παράλυση.

---

Σημείωση: Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύεται στο πλαίσιο του ανοιχτού διαλόγου και της ανάλυσης της επικαιρότητας που φιλοξενείται στο ιστολόγιό μας. Οι απόψεις εκφράζουν τον συντάκτη και αποσκοπούν στην καταγραφή της σύγχρονης ευρωπαϊκής και ελληνικής πραγματικότητας.