Η Διατήρηση της Εθνικής μας Ταυτότητας: Μια Αναγκαιότητα Επιβίωσης. Γράφει ο Δημήτρης Καραγιάννης

Υπάρχουν έννοιες που, μέσα στον θόρυβο της παγκοσμιοποιημένης επικαιρότητας και των ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, κινδυνεύουν να παρερμηνευθούν ή να υποβαθμιστούν σε απλά, κενά περιεχομένου συνθήματα. Η εθνική ταυτότητα είναι αναμφίβολα μία από αυτές. Σε μια εποχή όπου το πολυπολικό διεθνές σύστημα επαναδιαμορφώνεται βίαια και οι κοινωνίες βιώνουν έντονη πνευματική και θεσμική κρίση, η συζήτηση για τη διατήρηση της ιδιοπροσωπίας μας δεν αποτελεί μια ρομαντική επιστροφή στο παρελθόν. Αποτελεί μια καίρια, ρεαλιστική αναγκαιότητα για την ίδια την επιβίωση και την ομαλή εξέλιξη του κοινωνικού μας ιστού.

Για να κατανοήσουμε την αναγκαιότητα αυτή, οφείλουμε να απογυμνώσουμε τον όρο από τις ακραίες φωνές του απομονωτισμού και να τον εξετάσουμε μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας. Η εθνική ταυτότητα δεν είναι ένα στατικό, μουσειακό έκθεμα. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ένα σύνολο κοινών αξιών, ιστορικής μνήμης, γλώσσας και πολιτισμικών βιωμάτων που προσφέρει στον σύγχρονο πολίτη κάτι αναντικατάστατο: το αίσθημα του συνανήκειν. Σε μια εποχή έντονου ατομικισμού, αποξένωσης και ρευστότητας, η συνείδηση της κοινής ρίζας λειτουργεί ως η απαραίτητη πνευματική άγκυρα. 

Η πρώτη και βασικότερη αναγκαιότητα που επιβάλλει τη διαφύλαξη αυτής της ταυτότητας είναι η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής. Η ίδια η λειτουργία της Δημοκρατίας βασίζεται στην ύπαρξη ενός συμπαγούς «εμείς». Για να μπορέσουν οι πολίτες να συνεργαστούν, να εμπιστευτούν τους θεσμούς και να θυσιάσουν το ατομικό τους όφελος χάριν του κοινού καλού, πρέπει να μοιράζονται ένα κοινό αξιακό υπόβαθρο. Χωρίς αυτόν τον συνεκτικό δεσμό, η κοινωνία κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια άμορφη μάζα καταναλωτών, αποκομμένων από κάθε συλλογικό όραμα, έρμαια των εκάστοτε οικονομικών ή πολιτικών σκοπιμοτήτων.

Παράλληλα, η γεωπολιτική πραγματικότητα του 2026 αποδεικνύει ότι ο διεθνής διάλογος και η ισότιμη συμμετοχή στο παγκόσμιο γίγνεσθαι δεν επιτυγχάνονται μέσω της πολιτισμικής αφομοίωσης, αλλά μέσω της ανάδειξης της ιδιαιτερότητας. 

Η αυθεντική πολυπολιτισμικότητα προϋποθέτει διακριτές, ισχυρές ταυτότητες που συνομιλούν. Ένας λαός που απεμπολεί την ιστορική του συνέχεια και αδιαφορεί για τον πολιτιστικό του πλούτο (τη γλώσσα, τη φιλοσοφική και λαϊκή του παράδοση) δεν έχει τίποτα ουσιαστικό να προσφέρει στη διεθνή κοινότητα, παρά μόνο μια κακή, άχρωμη απομίμηση ξένων προτύπων. 

Σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια αυτογνωσίας, ο πιο κρίσιμος αναπτυξιακός και θεσμικός μοχλός είναι η Παιδεία. Το δημόσιο σχολείο και το πανεπιστήμιο δεν έχουν ως μοναδική αποστολή την παροχή στείρων ψηφιακών δεξιοτήτων για την αγορά εργασίας. Οφείλουν να αποτελούν τα εργαστήρια όπου σφυρηλατείται η κριτική σκέψη σε συνάρτηση με την ιστορική αλήθεια. Μια παιδεία αποκομμένη από τις εθνικές ρίζες παράγει πτυχιούχους χωρίς συνείδηση της ευθύνης τους απέναντι στον τόπο, διευκολύνοντας τη φυγή του επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό. 

Η διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας δεν είναι πράξη φοβική, είναι πράξη ελευθερίας και αυτοπεποίθησης. Όπως ένας δέντρο χρειάζεται βαθιές ρίζες για να αντέξει στους ανέμους, έτσι και μια κοινωνία χρειάζεται στέρεο πολιτισμικό υπόβαθρο για να αντεπεξέλθει στις σύγχρονες κρίσεις. Αν επιτρέψουμε τη «σιωπηλή» διάβρωση των συλλογικών μας αντανακλαστικών, το τίμημα δεν θα είναι απλώς η απώλεια κάποιων εθίμων, αλλά η απώλεια της ίδιας της ικανότητάς μας να ορίζουμε το μέλλον μας.