Η συζήτηση για την περιφερειακή ανάπτυξη συχνά εγκλωβίζεται σε θεωρητικά σχήματα και αφηρημένους δείκτες. Για να καταλάβουμε όμως πώς μπορεί να αναζωογονηθεί πραγματικά η ελληνική περιφέρεια, οφείλουμε να εξετάσουμε τα τρία κρίσιμα πεδία που καθορίζουν την καθημερινότητα και το μέλλον της: το κόστος της ενέργειας, τη σύνδεση της πανεπιστημιακής έρευνας με την αγορά και την πραγματική απορρόφηση των δισεκατομμυρίων των ευρωπαϊκών ταμείων από τις τοπικές επιχειρήσεις.
1. Ενεργειακές Κοινότητες: Η Απάντηση των Δήμων στην Ενεργειακή Κρίση
Η ενεργειακή κρίση και οι διακυμάνσεις στις τιμές του ρεύματος έχουν γονατίσει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις στην περιφέρεια. Η λύση, ωστόσο, δεν βρίσκεται στις κρατικές επιδοτήσεις, αλλά στην ενεργειακή δημοκρατία μέσω των Ενεργειακών Κοινοτήτων (νόμος 4513/2018). Οι ενεργειακές κοινότητες είναι τοπικοί αστικοί συνεταιρισμοί που επιτρέπουν σε δήμους, πολίτες και μικρές επιχειρήσεις να γίνουν ταυτόχρονα παραγωγοί και καταναλωτές της δικής τους καθαρής ενέργειας.
Πώς μπορούν οι Δήμοι να μειώσουν το κόστος;
- Εικονικός Ενεργειακός Συμψηφισμός (Virtual Net Metering): Οι δήμοι μπορούν να εγκαταστήσουν μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα σε δημοτικές εκτάσεις ή στις στέγες δημόσιων κτιρίων (σχολεία, κλειστά γυμναστήρια). Η ενέργεια που παράγεται συμψηφίζεται ψηφιακά με την κατανάλωση των δημοτικών υποδομών (οδοφωτισμός, αντλιοστάσια), μειώνοντας δραστικά τα έξοδα του δήμου.
- Καταπολέμηση της Ενεργειακής Φτώχειας: Το πλεόνασμα της ενέργειας που παράγει η δημοτική ενεργειακή κοινότητα μπορεί να διοχετεύεται δωρεάν ή με ελάχιστο κόστος σε ευάλωτα νοικοκυριά και κοινωνικές δομές. Με αυτόν τον τρόπο, ο δήμος ασκεί ουσιαστική κοινωνική πολιτική και ελαφρύνει άμεσα τους λογαριασμούς των δημοτών του.
2. Από το Εργαστήριο στη Διεθνή Αγορά: Startups Περιφερειακών Πανεπιστημίων
Η ανατροπή του καταστροφικού brain drain απαιτεί τη μετατροπή των περιφερειακών πανεπιστημίων από απλά εξεταστικά κέντρα σε ατμομηχανές της οικονομίας της γνώσης. Στην Ελλάδα υπάρχουν λαμπρά παραδείγματα νεοφυών επιχειρήσεων (startups) και τεχνοβλαστών (spin-offs) που γεννήθηκαν στην περιφέρεια και διέπρεψαν στο εξωτερικό:
- PCN Materials (Πανεπιστήμιο Κρήτης): Μια startup που αναπτύχθηκε στο Ηράκλειο και παράγει καινοτόμα φωτοκαταλυτικά υλικά που καθαρίζουν τον αέρα από ρύπους και μικρόβια. Η τεχνολογία της έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων παγκοσμίως.
- Irida Labs (Πανεπιστήμιο Πατρών): Με έδρα την Πάτρα, η εταιρεία αναπτύσσει λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης για την υπολογιστική όραση (computer vision) και τις έξυπνες κάμερες. Σήμερα συνεργάζεται με παγκόσμιους κολοσσούς της τεχνολογίας, αποδεικνύοντας ότι η ελληνική περιφέρεια μπορεί να παράγει τεχνολογία αιχμής.
- Brite Solar (Πανεπιστήμιο Πατρών / Δυτική Ελλάδα): Σχεδιάζει και παράγει «έξυπνα» νανοδομημένα γυαλιά για θερμοκήπια, τα οποία παράγουν ηλεκτρική ενέργεια από τον ήλιο ενώ παράλληλα προστατεύουν τις καλλιέργειες. Μια καθαρά περιφερειακή καινοτομία που δίνει λύσεις στην παγκόσμια αγροδιατροφή.
Αυτά τα παραδείγματα αποδεικνύουν ότι όταν η έρευνα χρηματοδοτείται σωστά και συνδέεται με την επιχειρηματικότητα, οι νέοι επιστήμονες μένουν και δημιουργούν στον τόπο τους
3. Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ: Αξιοποιούνται Σωστά οι Πόροι στην Περιφέρεια;
Τα χρηματοδοτικά εργαλεία, με κυρίαρχα το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) και τα περιφερειακά προγράμματα ΕΣΠΑ, αποτελούν μια ιστορική ευκαιρία, καθώς διοχετεύουν δισεκατομμύρια ευρώ στην ελληνική οικονομία. Ωστόσο, η αλήθεια για την αξιοποίησή τους στην περιφέρεια κρύβει σημαντικές στρεβλώσεις.
Η πραγματικότητα των αριθμών:
Η Ελλάδα καταγράφει υψηλά ποσοστά συμβασιοποιήσεων σε κεντρικό επίπεδο. Όμως, η αρχιτεκτονική των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης ευνοεί κατά βάση τις μεγάλες επιχειρήσεις που έχουν εύκολη πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα, καθώς οι τράπεζες αποτελούν τον κριτή της χρηματοδότησης.
Τα προβλήματα για τις τοπικές επιχειρήσεις:
- Αποκλεισμός των Μικρομεσαίων (ΜμΕ): Η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων στην περιφέρεια (οικογενειακές βιοτεχνίες, τοπικές εμπορικές επιχειρήσεις, αγροτικοί συνεταιρισμοί) στερείται της απαραίτητης πιστοληπτικής ικανότητας για να περάσει το κατώφλι των τραπεζών, μένοντας εκτός των χαμηλότοκων δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης.
- Γραφειοκρατία και κόστος μελετών: Η υποβολή φακέλων για προγράμματα ψηφιακού και πράσινου μετασχηματισμού απαιτεί ακριβές συμβουλευτικές υπηρεσίες, τις οποίες μια μικρή τοπική επιχείρηση δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει.
- Θετικά βήματα μέσω ΕΣΠΑ: Η πραγματική ανάσα για την περιφέρεια έρχεται από στοχευμένες περιφερειακές δράσεις (όπως τα ειδικά προγράμματα ενίσχυσης για τη Θεσσαλία μετά τον Daniel), που προσφέρουν υψηλά ποσοστά επιδότησης (έως και 70%) σε υφιστάμενες ΜμΕ για τη μεταποίηση και τον τουρισμό.
Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν είναι μια αυτόματη διαδικασία που εξασφαλίζεται απλώς με την ύπαρξη κονδυλίων. Τα χρήματα υπάρχουν, αλλά αν δεν αλλάξουν οι μηχανισμοί διανομής τους, θα συνεχίσουν να συγκεντρώνονται σε λίγους ισχυρούς ομίλους των αστικών κέντρων.
Η πραγματική αλλαγή θα έρθει όταν οι Δήμοι τολμήσουν να συγκρουστούν με το ενεργειακό κατεστημένο μέσω των κοινοτήτων, όταν τα πανεπιστήμια βγουν από την απομόνωση των εργαστηρίων τους και όταν τα χρηματοδοτικά εργαλεία προσαρμοστούν στο μέγεθος και τις ανάγκες της μικρής τοπικής επιχείρησης. Μόνο τότε οι υποδομές και τα κονδύλια θα πιάσουν τόπο, χτίζοντας στέρεα θεμέλια για το αύριο της ελληνικής περιφέρειας..
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου